Column Claartje Brons: Het verschil benoemen en het dan loslaten

Datum 15-07-2020

Het verschil benoemen en het dan loslaten. Dat is de diversiteitsparadox waar we mee te maken hebben, en de spagaat waarin mensen terechtkomen en mee om moeten gaan. Ik quote nu Jean Tillie, hoogleraar aan de UvA en decaan aan de Hogeschool van Amsterdam, tijdens de expertmeeting ‘Politiek voor iedereen’ afgelopen woensdag 8 juli van het samenwerkingsprogramma Democratie in Actie.

Om te komen tot een evenwichtige samenstelling en mix van mensen en meningen in politiek en bestuur moet het verschil eerst benoemd worden. Sommige groepen zijn feitelijk over- en andere ondervertegenwoordigd. Burgemeesters met een migratie-achtergrond zijn op één hand te tellen. Jetta Klijnsma, commissaris van de Koning in Drenthe, is sinds Ina Adema is voorgedragen als commissaris in West-Brabant niet langer de enige vrouwelijke commissaris van de Koning. Ondanks deze verdubbeling zijn deze twee vrouwelijke commissarissen met 16% van het totaal toch nog de uitzondering, de zwarte zwaan. Net als dat hoogopgeleide, oudere, witte mannen nog altijd de standaard zijn in politieke en bestuurlijke functies. En dat is in andere sectoren in topfuncties niet anders, laat ook het SER-advies ‘Diversiteit in de top’ zien.

Pas als het verschil benoemd is en we erop gaan letten, is het mogelijk om scherp te zien welke patronen, vertekeningen en ongelijkheden er zijn, en gepaste acties te nemen. Individueel werkt dat net zo. Mensen besluiten vaak de stap te zetten naar de politiek omdat ze hun gemeenschap en de mensen die op hen lijken met trots willen vertegenwoordigen. En dat heeft een positief effect. Alleen al doordat deze pioniers zichtbaar aanwezig en herkenbaar zijn en mensen die op hen lijken een stem geven, laten ze zien: politiek en bestuur zijn we ook voor jou. Zij laten zien: zie maar, het kan wel!

Om succesvol te zijn, is het vervolgens noodzakelijk het verschil los te laten, om – zoals Jean Tillie zei – niet alleen in je eigen netwerk te blijven waar je je comfortabel voelt en de ongeschreven codes kent, maar je juist ook te mengen in divers samengestelde netwerken van mensen die niet op je lijken. Zoals wethouder van Den Haag Kavita Parbhudayal het zei: "Je moet ’s avonds naar die borrel, terwijl je eigenlijk misschien moe bent en het ook misschien niet zo past bij de gemeenschapscultuur waar je vandaan komt. Als je daar bent, kom je er echter achter hoe mensen tegen je aankijken en daar leer je te begrijpen hoe andere mensen denken en kun je het gesprek aangaan. Je zit daar natuurlijk ook niet om je achterban te vertegenwoordigen, je bent daar als wethouder van Den Haag en bent er voor alle inwoners."

Dat mengen in netwerken van mensen die niet op je lijken, is best eng en spannend, soms ook wel ongemakkelijk, confronterend of ronduit vervelend. Als je de codes niet kent, het energie en moeite kost om die toe te passen, het heel erg botst, of als je met seksistische or racistische opmerkingen te maken krijgt. Het vergt moed, nieuwsgierigheid en doorzettingsvermogen. Maar je moet het wel doen. Want zoals wethouder Kavita Parbhudayal ook zei: "Hoe moeten anderen je anders leren kennen en al je kwaliteiten zien, ook die kwaliteiten die je niet standaard tussen 9 en 5 kunt laten zien?". En hoe komt er anders een gesprek of begrip tot stand?

Om stappen te zetten, moeten we dus allebei doen. Verschil benoemen en loslaten. Beleidsmatig betekent het dat we een speelveld maken waar gelijke toegang verzekerd is, waar niet sommige mensen ongemerkt al 10-0 achter staan, omdat er misschien een bias in de selectie of de wervingsprocedure zit. Dat we letten op de samenstelling van commissies en zorgen voor bewustwording met trainingen in het selecteren zonder vooroordelen in politiek en bestuur. En dat we zorgen dat mensen vroegtijdig in aanraking komen met politiek en bestuur, en een kijkje in de keuken kunnen krijgen. Oud-burgemeester Joyce Sylvester kreeg dat kijkje letterlijk. Haar Surinaamse moeder werkte in Amsterdam als hoofd huishouden zowel voor burgemeester Van Thijn, Patijn als Cohen en zo sloeg bij haar de vonk over. Het zaadje was geplant, vertelde ze. Zo kon ze kennismaken, de ongeschreven regels leren kennen, werd ze later de eerste waarnemend burgemeester van Anna Paulowna en waarnemend burgemeester van Naarden, en is ze nu substituut ombudsman. Zoals ze zei: "Jong geleerd is oud gedaan. Neem je kinderen mee en breng de wereld naar ze toe. Het is hard werken, het vraagt doorzettingsvermogen en je hebt zes achteruitkijkspiegels nodig, want je ligt onder een vergrootglas, maar het is de moeite waard."

Het verschil benoemen en dan loslaten. Het is een gesprek dat we continu voeren en waar we dagelijks aan moeten werken. Moedig voorwaarts!