Democratie dichterbij - lokaal kiezersonderzoek 2018 verschenen

Datum 07-02-2019

Op 5 februari 2019 verscheen Democratie dichterbij, de tweede editie van het lokaal kiezersonderzoek, onder redactie van dr. Giedo Jansen en prof.dr. Bas Denters van de Universiteit Twente. Het rapport doet verslag van het Lokaal Kiezersonderzoek 2018 dat is uitgevoerd rond de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart 2018. Het onderzoek gaat in op opkomst en stemkeuze en de wijze waarop burgers betrokken zijn bij politiek en bestuur in hun gemeente. Auteurs van verschillende onderzoeksinstituten hebben deze thema’s uitgediept.

In vier artikelen gaan wij binnenkort dieper op het onderzoek in.

Lokale afhakers

Als het gaat om de opkomst, is een van de resultaten dat ‘lokale afhakers’ vaker bestaan uit jongeren, mensen die weinig invloed aan de gemeente toekennen, en mensen die zich minder verbonden voelen, met name met hun wijk of dorp, gemeente en streek, maar ook minder met Europa.

Lokale herkenbaarheid van belang voor stemkeuze

Een belangrijke bevinding is dat voor veel stemmers bij de gemeenteraadsverkiezingen vormen van lokale herkenbaarheid van belang zijn. Dat blijkt in de eerste plaats uit het grote aantal stemmers op lokale partijen. Deze kiezers zijn over het algemeen wat ouder, minder vaak hoogopgeleid, hebben minder interesse en vertrouwen in landelijke politiek, ervaren vaker gevoelens van regionale achterstelling, en hebben minder binding met Europa.
Het belang van lokale herkenbaarheid blijkt ook daaruit dat ongeveer 55% van de kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen aangeeft niet op een partij te hebben gestemd, maar vooral op een persoon. Naast de voorkeur om op een vrouw te stemmen is persoonlijke bekendheid met de kandidaat een belangrijke motivatie. Vooral mannen, ouderen, lager opgeleiden en mensen in kleine gemeenten stemmen vaak op een persoonlijke bekende of een kandidaat uit hun eigen wijk of dorpskern.
In vergelijking met de landelijke verkiezingen is het percentage kiezers dat maar één partij in overweging neemt bij de gemeenteraadsverkiezingen met 51 procent relatief hoog. Met name in kleine gemeenten, met een beperkt aanbod aan partijen, is het percentage kiezers dat maar één partij overweegt groot.

De gemeenteraad: onbekend en matig bemind

Voor veel inwoners is het werk van raadsleden goeddeels onbekend. Bijna de helft van de inwoners is desondanks min of meer tevreden over de raad als volksvertegenwoordiging. Inwoners stellen ook meer vertrouwen in hun gemeenteraad dan in de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Wat opvalt is dat  de tevredenheid met de raad als volksvertegenwoordiging in kleine gemeenten op veel onderdelen iets hoger is dan in grotere.

Beperkt deel inwoners participeert buiten verkiezingen om

Er is ook gevraagd op welke manieren inwoners in hun gemeente participeren. De antwoorden bevestigen het beeld dat de deelname aan verkiezingen, ondanks het grote aantal thuisblijvers op lokaal niveau, nog steeds de meest brede vorm van deelname genereert. 18% van de inwoners heeft de afgelopen vijf jaar minstens één keer geprobeerd om op een andere manier politiek en bestuur te beïnvloeden.

Kleine groep initiatiefnemers

Er is ook expliciet gevraagd naar de betrokkenheid bij een burger­in­itiatief. 8% van de kiezers heeft de afgelopen vijf jaar op de een of andere wijze bijgedragen aan een actie of initiatief gericht op de eigen buurt of op het verbeteren van de directe leefomgeving. Degenen die dit deden, waren wel in meerderheid tevreden over het resultaat.
Tenslotte is gekeken naar de samenhang tussen de verschillende vormen van participatie. Gaat het om dezelfde groepen burgers die we bij alle vormen tegenkomen? Of zijn het volkomen gescheiden circuits? Uit het onderzoek blijkt dat 40% de afgelopen vijf jaar op geen enkele manier lokaal participeerde, 38% ging alleen stemmen, 14% combineerde het stemmen met ander soort activi­teiten, 5% participeerde alleen maar buiten de stembus om en 3% was op alle drie manieren lokaal actief.

Het onderzoeksrapport vindt u hier.